Σε διαφορετικούς δρόμους κινούνται οι ευρωπαϊκές χώρες ως προς την πλήρη κάλυψη του προσώπου σε δημόσιους χώρους, με το νομικό πλαίσιο να κυμαίνεται από καθολικές απαγορεύσεις έως περιορισμούς που εφαρμόζονται μόνο σε συγκεκριμένα περιβάλλοντα.. Την Πέμπτη, η Πορτογαλία προστέθηκε στη λίστα των ευρωπαϊκών χωρών που έχουν υιοθετήσει μέτρα για την κάλυψη του προσώπου, αναδεικνύοντας τις διαφορετικές προσεγγίσεις που έχουν διαμορφωθεί στην Ευρώπη. 

Γαλλία: Η πρώτη πανεθνική απαγόρευση 

Η Γαλλία ήταν το 2011 η πρώτη ευρωπαϊκή χώρα που απαγόρευσε την πλήρη κάλυψη του προσώπου σε δημόσιους χώρους. Οι παραβάσεις μπορούν να επιφέρουν πρόστιμο, αλλά και υποχρεωτική παρακολούθηση μαθημάτων πολιτειακής αγωγής. 

Η γαλλική κυβέρνηση είχε υποστηρίξει ότι η κάλυψη του προσώπου δυσχεραίνει την ταυτοποίηση, δημιουργεί πιθανούς κινδύνους για την ασφάλεια και επηρεάζει την κοινωνική αλληλεπίδραση, καθώς η αναγνώριση και οι εκφράσεις του προσώπου θεωρούνται σημαντικό μέρος της επικοινωνίας. 

Κατά την πανδημία COVID-19 προέκυψε το ζήτημα της συμβατότητας των προστατευτικών μασκών με την απαγόρευση. Οι γαλλικές αρχές διευκρίνισαν ότι οι μάσκες για λόγους υγείας και ασφάλειας καλύπτονται από τις υφιστάμενες εξαιρέσεις. 

Βέλγιο: Πρόστιμα και ποινές φυλάκισης 

Το Βέλγιο εφαρμόζει από το 2011 απαγόρευση της πλήρους κάλυψης του προσώπου, με τις παραβάσεις να επισύρουν πρόστιμα ή φυλάκιση έως επτά ημέρες. 

Όπως και στη Γαλλία, οι περιορισμοί συνδέθηκαν με ζητήματα δημόσιας ασφάλειας και κοινωνικής ένταξης. Οι βελγικές αρχές έχουν υποστηρίξει ότι η αποκάλυψη του προσώπου διευκολύνει την επικοινωνία και αποτρέπει την απόκρυψη της ταυτότητας σε δημόσιους χώρους. 

Βουλγαρία: Απαγόρευση στους δημόσιους χώρους 

Στη Βουλγαρία, η χρήση μπούρκας και άλλων ενδυμάτων που καλύπτουν πλήρως το πρόσωπο απαγορεύεται στους δημόσιους χώρους από τον Σεπτέμβριο του 2016. 

Η πλήρης κάλυψη επιτρέπεται σε ιδιωτικές κατοικίες και χώρους λατρείας. Οι μουσουλμάνοι αντιπροσωπεύουν περίπου το 12% του πληθυσμού της χώρας. 

Αυστρία: Περιορισμοί και στα σχολεία 

Η Αυστρία απαγόρευσε το 2017 την πλήρη κάλυψη του προσώπου, συμπεριλαμβανομένης της μπούρκας και του νικάμπ, μέσω της νομοθεσίας που είναι γνωστή ως «Anti-Face-Veiling Act». 

Το μέτρο θεσπίστηκε με επίκληση λόγων ασφάλειας και κοινωνικής ένταξης, καθώς οι αυστριακές αρχές θεωρούν ότι η κάλυψη του προσώπου δυσχεραίνει την επικοινωνία και την κοινωνική συνοχή. 

Το 2025, το αυστριακό κοινοβούλιο ενέκρινε επιπλέον νόμο που απαγορεύει στα σχολεία τα ισλαμικά μαντίλια για κορίτσια κάτω των 14 ετών. Η ρύθμιση αφορά συγκεκριμένα το μαντίλι που καλύπτει το κεφάλι σύμφωνα με την ισλαμική παράδοση. 

Δανία: Καθολικός περιορισμός 

Η Δανία προχώρησε το 2018 σε γενική απαγόρευση της κάλυψης του προσώπου στους δημόσιους χώρους. 

Η νομοθεσία αφορά κάθε ένδυμα που καλύπτει το πρόσωπο, συμπεριλαμβανομένων της μπούρκας και του νικάμπ. Βασική αιτιολόγηση του μέτρου είναι η δυνατότητα ταυτοποίησης και η διαφάνεια στις κοινωνικές συναναστροφές. 

Ολλανδία: Περιορισμοί σε συγκεκριμένους χώρους 

Στην Ολλανδία, νόμος του 2019 δεν προβλέπει καθολική απαγόρευση, αλλά περιορίζει την κάλυψη του προσώπου σε συγκεκριμένους χώρους. 

Οι περιορισμοί αφορούν, μεταξύ άλλων, σχολεία, νοσοκομεία και μέσα μαζικής μεταφοράς, όπου θεωρείται σημαντική η δυνατότητα σαφούς επικοινωνίας και ταυτοποίησης. 

Γερμανία: Ρυθμίσεις ανά κρατίδιο 

Η Γερμανία ακολουθεί πιο αποσπασματική προσέγγιση, καθώς ορισμένα κρατίδια έχουν θεσπίσει περιορισμούς στην κάλυψη του προσώπου σε σχολεία και δημόσιους χώρους. 

Παράλληλα, συγκεκριμένοι περιορισμοί ισχύουν για ορισμένα επαγγέλματα και δραστηριότητες. Οι υποστηρικτές των μέτρων τα συνδέουν με την ασφάλεια, την επικοινωνία, την ένταξη και την κοινωνική συνοχή, ενώ οι επικριτές εκφράζουν ανησυχίες για πιθανή απομόνωση συγκεκριμένων κοινοτήτων. 

Λουξεμβούργο: Περιορισμοί σε συγκεκριμένους δημόσιους χώρους 

Στο Λουξεμβούργο, από την άνοιξη του 2018 ισχύει νομοθεσία που περιορίζει την πλήρη κάλυψη του προσώπου σε συγκεκριμένα περιβάλλοντα. 

Η απαγόρευση εφαρμόζεται στα μέσα μαζικής μεταφοράς, στα σχολεία και τους σχολικούς χώρους, σε δομές για παιδιά κάτω των 16 ετών, στα νοσοκομεία, στους κοινόχρηστους χώρους οίκων ευγηρίας, αλλά και σε δικαστικά κτίρια και δημόσιες υπηρεσίες που είναι ανοικτές στο κοινό. 

Ισπανία: Αποφάσεις σε τοπικό επίπεδο 

Η Ισπανία δεν διαθέτει εθνική νομοθεσία που να ρυθμίζει συνολικά το ζήτημα, με τις σχετικές αποφάσεις να αφήνονται σε σχολεία και άλλα ιδρύματα. 

Το 2013, το Ανώτατο Δικαστήριο επικύρωσε την απόφαση λυκείου της Μαδρίτης να αποκλείσει μαθήτρια που φορούσε χιτζάμπ. Η απόφαση δημιούργησε δεδικασμένο, χωρίς ωστόσο να αποτελέσει γενικό κανόνα για ολόκληρη τη χώρα. 

Ισλαμικές οργανώσεις υποστηρίζουν ότι το ισπανικό Σύνταγμα και η συμφωνία συνεργασίας του 1992 προστατεύουν το δικαίωμα στη θρησκευτική ενδυμασία. Το Υπουργείο Παιδείας, ωστόσο, δεν έχει προχωρήσει σε εθνικές οδηγίες, θεωρώντας ότι τέτοιες περιπτώσεις είναι σπάνιες και μπορούν να αντιμετωπίζονται σε τοπικό επίπεδο. 

Πορτογαλία: Ουδέτεροι κανόνες ένδυσης 

Η Πορτογαλία δεν προβλέπει ειδική απαγόρευση των θρησκευτικών συμβόλων. Παράλληλα, δημόσια και ιδιωτικά ιδρύματα μπορούν να εφαρμόζουν ουδέτερους ενδυματολογικούς κανόνες, υπό την προϋπόθεση ότι εφαρμόζονται με τον ίδιο τρόπο σε όλους. 

Στόχος των συγκεκριμένων ρυθμίσεων είναι η προστασία των εργαζομένων από θρησκευτικές πιέσεις και η διατήρηση ουδέτερων χώρων εργασίας. 

Ιταλία: Εφαρμογή νόμου του 1975 

Στην Ιταλία δεν υπάρχει ειδική νομοθεσία που να απαγορεύει τη θρησκευτική ενδυμασία. Ωστόσο, νόμος του 1975, ο οποίος θεσπίστηκε στο πλαίσιο της αντιμετώπισης της τρομοκρατίας, απαγορεύει την κάλυψη του προσώπου σε δημόσιους χώρους. 

Παρότι ο νόμος δεν αφορούσε αρχικά τη θρησκευτική ενδυμασία, έχει χρησιμοποιηθεί κατά περιπτώσεις για τον περιορισμό της χρήσης νικάμπ και μπούρκας σε ορισμένους δημόσιους χώρους ή περιβάλλοντα αυξημένης ασφάλειας. 

Σουηδία: Έμφαση στην ατομική ελευθερία 

Η Σουηδία δεν έχει θεσπίσει εθνική απαγόρευση της θρησκευτικής ενδυμασίας και το πέπλο επιτρέπεται στην καθημερινή δημόσια ζωή. 

Η πολιτική της χώρας δίνει έμφαση στα ατομικά δικαιώματα, αν και ορισμένοι δήμοι έχουν επιχειρήσει να θέσουν περιορισμούς, κυρίως σε σχολεία, επικαλούμενοι ζητήματα ένταξης και ισότητας των φύλων. Οι προσπάθειες αυτές έχουν προκαλέσει συζητήσεις, χωρίς να μεταβάλουν την εθνική πολιτική. 

Ελλάδα: Χωρίς ειδικό εθνικό πλαίσιο 

Στην Ελλάδα υπάρχει ισχυρή νομοθετική προστασία από τις διακρίσεις λόγω θρησκείας στην εργασία και τις δημόσιες υπηρεσίες. Ωστόσο, έχουν καταγραφεί περιπτώσεις όπου η θρησκευτική ενδυμασία αποτέλεσε αντικείμενο διαφωνίας. 

Το 2022, νοσοκομείο απαγόρευσε σε φοιτήτρια νοσηλευτικής να φορά μαντίλι κατά τη διάρκεια της πρακτικής της άσκησης, επικαλούμενο τους κανόνες που αφορούσαν τη στολή. Ο Συνήγορος του Πολίτη έκρινε ότι η συγκεκριμένη πολιτική δεν παραβίαζε τη νομοθεσία κατά των διακρίσεων, καθώς αντιμετωπίστηκε ως ζήτημα ενδυματολογικού κώδικα και όχι ως ζήτημα θρησκευτικής διάκρισης. 

Περιορισμοί στην κάλυψη του προσώπου ή του σώματος, με διαφορετική έκταση και αυστηρότητα, εφαρμόζονται επίσης σε χώρες εκτός Ευρώπης, μεταξύ άλλων στην Κίνα, την Αυστραλία, τη Ρωσία, τον Καναδά, τη Σρι Λάνκα, το Γκαμπόν, το Τσαντ, τη Σενεγάλη, τη Δημοκρατία του Κονγκό, το Καμερούν, το Μαρόκο και την Αλγερία. 

Πληροφορίες: Euronews