Αν υπάρχει ένα σημείο όπου το F-35A μπορεί πραγματικά να αλλάξει τα δεδομένα στο Αιγαίο, αυτό δεν είναι μόνο η stealth σχεδίασή του. Είναι το τι μπορεί να κάνει όταν συνδυαστεί με τους σωστούς πυραύλους αέρος-αέρος. Και αυτή τη στιγμή, δύο όπλα ξεχωρίζουν: ο AIM-120D AMRAAM για τις μεγάλες αποστάσεις και ο AIM-9X Block II για την κλειστή αερομαχία.
Η επίσκεψη του Μάρκο Ρούμπιο στην Αθήνα και οι συζητήσεις γύρω από το νέο αμερικανικό εξοπλιστικό πακέτο έφεραν ξανά στο προσκήνιο τους δύο αυτούς πυραύλους, μαζί με τα F-35 και τα F-16 Viper. Και εδώ υπάρχει μια κρίσιμη λεπτομέρεια: δεν μιλάμε απλώς για δύο ακόμη πυραύλους στο ελληνικό οπλοστάσιο. Μιλάμε για ένα ζευγάρι όπλων που καλύπτει σχεδόν ολόκληρο το φάσμα της εναέριας μάχης, από την εμπλοκή πέρα από τον ορίζοντα μέχρι την εξαιρετικά κλειστή αερομαχία.
Το εξοπλιστικό πακέτο «Ρούμπιο» μπορεί να κάνει την Ελλάδα περιφερειακή υπερδύναμη
AIM-120D: Το Μακρύ Χέρι του F-35A
Ο AIM-120 AMRAAM είναι ένας πύραυλος διαφορετικής φιλοσοφίας από τον AIM-9X. Δεν χρειάζεται ο πιλότος να πλησιάσει σε απόσταση οπτικής επαφής. Πρόκειται για πύραυλο μέσης και μεγάλης εμβέλειας, με ενεργό ραντάρ στο τελικό στάδιο της αναχαίτισης, ενώ κατά την αρχική και μεσαία φάση χρησιμοποιεί αδρανειακή καθοδήγηση και ενημερώσεις μέσω data link από το αεροσκάφος. Αυτό σημαίνει ότι το F-35 μπορεί να εκτοξεύσει τον πύραυλο και στη συνέχεια να συνεχίσει να επιχειρεί, ενώ ο AMRAAM αναλαμβάνει την τελική καθοδήγηση όταν πλησιάσει στον στόχο.
Το σημαντικότερο όμως είναι η εμβέλεια. Η ακριβής επιχειρησιακή εμβέλεια του AIM-120D είναι διαβαθμισμένη και η Raytheon δεν δημοσιεύει επίσημο αριθμό. Δημόσιες εκτιμήσεις για την νεότερη AIM-120D-3 τοποθετούν τη μέγιστη εμβέλεια περίπου στα 160 χιλιόμετρα, ενώ άλλες πηγές αναφέρουν ακόμη μεγαλύτερες τιμές υπό ιδανικές συνθήκες. Άρα το σωστό είναι να μιλάμε για έναν πύραυλο της τάξης των 160 χιλιομέτρων και όχι για ένα απόλυτο «160 χιλιόμετρα σε κάθε εμπλοκή».
Και εδώ γίνεται κατανοητό τι σημαίνει αυτό γεωγραφικά για την Ελλάδα. Τα 160 χιλιόμετρα δεν είναι «μισό Αιγαίο» με την κυριολεκτική έννοια, γιατί το Αιγαίο εκτείνεται σε πολύ μεγαλύτερη απόσταση από βορρά προς νότο. Είναι όμως τεράστια απόσταση για αερομαχία. Για να έχουμε μια εικόνα, είναι περίπου η τάξη μεγέθους της απόστασης Αθήνας–Μυκόνου, ενώ είναι επίσης συγκρίσιμη με αποστάσεις που μπορούν να συνδέουν σημεία της Ανατολικής Μεσογείου και των μικρασιατικών ακτών.
Σε ένα υποθετικό σενάριο πάνω από το Αιγαίο, ένα ελληνικό F-35A που εντοπίζει και παρακολουθεί εναέριο στόχο πολύ πριν αυτός φτάσει σε οπτική επαφή, μπορεί θεωρητικά να έχει διαθέσιμη μια πολύ μεγάλη ζώνη εμπλοκής. Όμως εδώ χρειάζεται προσοχή: η μέγιστη εμβέλεια δεν είναι το ίδιο με την πραγματική αποτελεσματική εμβέλεια. Το ύψος εκτόξευσης, η ταχύτητα και η κατεύθυνση των δύο αεροσκαφών, οι ελιγμοί του στόχου και ο ηλεκτρονικός πόλεμος μπορούν να μειώσουν σημαντικά την πραγματική απόσταση στην οποία ένας πύραυλος παραμένει επικίνδυνος.
Και ακριβώς εδώ έρχεται το F-35. Το αεροσκάφος δεν είναι απλώς μια πλατφόρμα μεταφοράς του AMRAAM. Τα συστήματα αισθητήρων και η ικανότητά του να δημιουργεί και να διαμοιράζεται ίχνη στόχων αποτελούν μέρος της συνολικής φονικότητας του όπλου. Σε δοκιμές, F-35 έχει ήδη χρησιμοποιήσει εσωτερικά μεταφερόμενο AIM-120, με το αεροσκάφος να δημιουργεί το ίχνος του στόχου και να το διαβιβάζει στον πύραυλο.
AIM-9X Block II: Για Μάχες Σώμα με Σώμα
Αν ο AIM-120D είναι το όπλο για να κρατάς τον αντίπαλο μακριά, ο AIM-9X Block II είναι το όπλο για την περίπτωση που η απόσταση καταρρεύσει.
Ο Sidewinder χρησιμοποιεί προηγμένο ανιχνευτή (seeker) υπέρυθρης απεικόνισης, δηλαδή έναν αισθητήρα που αναζητά το θερμικό αποτύπωμα του στόχου. Διαθέτει επίσης thrust vectoring για εξαιρετικά υψηλή ευελιξία και high-off-boresight δυνατότητα, επιτρέποντας στο F-35 να εμπλέξει στόχους που δεν βρίσκονται απαραίτητα ακριβώς μπροστά από το ρύγχος του.
Η έκδοση Block II πρόσθεσε και ένα εξαιρετικά σημαντικό χαρακτηριστικό: lock-on after launch μέσω data link. Με απλά λόγια, ο πύραυλος δεν χρειάζεται υποχρεωτικά να έχει «κλειδώσει» τον στόχο πριν φύγει από το αεροσκάφος. Μπορεί να εκτοξευθεί και στη συνέχεια να λάβει τα απαραίτητα δεδομένα ώστε να αποκτήσει τον στόχο.
Η ακριβής εμβέλεια του AIM-9X Block II είναι επίσης διαβαθμισμένη. Η NAVAIR δημοσιεύει ως «classified» τόσο την εμβέλεια όσο και την ταχύτητά του. Αυτό από μόνο του είναι σημαντικό, γιατί οι αριθμοί που κυκλοφορούν στο διαδίκτυο δεν πρέπει να παρουσιάζονται ως επίσημες επιδόσεις.
Σε πρακτικό επίπεδο, λοιπόν, ο AIM-9X είναι το όπλο που συμπληρώνει τον AMRAAM. Ένα ελληνικό F-35A δεν χρειάζεται να βασίζεται αποκλειστικά σε έναν πύραυλο μεγάλης εμβέλειας. Εάν μια εμπλοκή εξελιχθεί σε πολύ μικρότερη απόσταση, ο AIM-9X προσφέρει μια δεύτερη, εξαιρετικά ευέλικτη επιλογή.
Τα ψιλά γράμματα της συμφωνίας Γαλλίας-Τουρκίας για πυραύλους Meteor
Φονικός Συνδυασμός
Το πραγματικό ενδιαφέρον λοιπόν δεν βρίσκεται στο ποιος από τους δύο πυραύλους είναι «καλύτερος». Είναι ότι ο ένας καλύπτει το κενό του άλλου.
Φανταστείτε ένα υποθετικό σενάριο στο Αιγαίο όπου ένα τουρκικό μαχητικό και ένα ελληνικό F-35A βρίσκονται σε μεγάλη απόσταση. Δεν χρειάζεται το F-35 να πλησιάσει οπτικά τον αντίπαλο για να δημιουργηθεί απειλή. Ο AIM-120D προσφέρει τη δυνατότητα εμπλοκής πέρα από την οπτική επαφή, ενώ το ίδιο το F-35 μπορεί να αξιοποιήσει το χαμηλό ίχνος του και τους αισθητήρες του για να επιχειρήσει με διαφορετικό τρόπο από ένα συμβατικό μαχητικό.
Αυτό είναι ίσως και το σημαντικότερο στοιχείο. Το «160 χιλιόμετρα» δεν σημαίνει ότι ένα F-35 θα καταστρέφει αυτόματα οποιοδήποτε αεροσκάφος βρίσκεται σε ακτίνα 160 χιλιομέτρων. Σημαίνει ότι δημιουργείται μια πολύ μεγάλη θεωρητική ζώνη απειλής, μέσα στην οποία η απόσταση από μόνη της δεν προστατεύει πλέον τον αντίπαλο. Η πραγματική πιθανότητα επιτυχίας εξαρτάται από την ποιότητα του ίχνους, τη θέση των αεροσκαφών, την κινητική κατάσταση του πυραύλου, τις αντιδράσεις του στόχου και τις συνθήκες ηλεκτρονικού πολέμου.
Παράλληλα, το F-35A σήμερα μπορεί να μεταφέρει εσωτερικά τέσσερις AIM-120 σε διαμόρφωση stealth, ενώ βρίσκεται σε εξέλιξη η προσπάθεια αύξησης της εσωτερικής μεταφοράς πυραύλων αέρος-αέρος από τέσσερις σε έξι, χωρίς εξωτερικά όπλα που θα επιβάρυναν τη χαμηλή παρατηρησιμότητα. Το πρόγραμμα «Six in the Bay» έχει πλέον ενταχθεί στον προγραμματισμό για τα επόμενα χρόνια.
Για τον AIM-9X, αντίθετα, το F-35A μπορεί να τον μεταφέρει εξωτερικά στους πτερυγικούς φορείς, όπως έχει ήδη αποδειχθεί επιχειρησιακά από χρήστες του F-35A. Η εξωτερική μεταφορά όμως έχει το τίμημά της, καθώς επηρεάζει τη χαμηλή παρατηρησιμότητα του αεροσκάφους.
Νέα Εποχή Αεροπορικής Μάχης
Η Ελλάδα έχει λάβει αμερικανική έγκριση για πιθανή απόκτηση έως και 40 F-35A, με την πρώτη παρτίδα να αποτελεί τη βάση για τη δημιουργία μιας νέας γενιάς δυνατοτήτων στην Πολεμική Αεροπορία.
Αν οι AIM-120D και AIM-9X Block II αποτελέσουν πράγματι τον βασικό συνδυασμό των πρώτων ελληνικών F-35A, τότε η αξία τους δεν θα βρίσκεται απλώς στους αριθμούς της εμβέλειας. Θα βρίσκεται στον τρόπο με τον οποίο το F-35 μπορεί να χρησιμοποιήσει τους αισθητήρες, τη χαμηλή παρατηρησιμότητα και τη δικτυοκεντρική του φιλοσοφία για να μετατρέψει αυτούς τους πυραύλους σε ένα ολοκληρωμένο σύστημα αεροπορικής μάχης.
Και αυτό είναι το μεγάλο μήνυμα. Ο AIM-120D δίνει στο F-35 τη δυνατότητα να απειλεί σε πολύ μεγάλες αποστάσεις, ενώ ο AIM-9X εξασφαλίζει ότι ακόμη και αν η μάχη φτάσει πολύ κοντά, το αεροσκάφος διαθέτει ένα από τα πλέον προηγμένα όπλα μικρής εμβέλειας στον κόσμο.
Άρα, δεν μιλάμε απλώς για δύο πυραύλους. Μιλάμε για δύο διαφορετικές ζώνες μάχης που, μαζί με το F-35, μπορούν να αλλάξουν δραστικά τον τρόπο με τον οποίο σχεδιάζεται μια αεροπορική εμπλοκή στο Αιγαίο.
