Ο Ερντογάν γνωρίζει άριστα πώς να σκηνοθετεί την πολιτική του επιβίωση, ακόμη και όταν αναφέρεται στην πιθανότητα της απουσίας του.

Η πρόσφατη ομιλία του, η οποία προκάλεσε αλυσιδωτές αντιδράσεις και συζητήσεις στα τουρκικά μέσα ενημέρωσης, άνοιξε εκ νέου τον φάκελο της επόμενης ημέρας στην ηγεσία της χώρας. Μέσα από έναν έντονα συναισθηματικό λόγο, ο Τούρκος πρόεδρος επιχείρησε να φιλοτεχνήσει το πορτρέτο του ιστορικού ηγέτη, προετοιμάζοντας ψυχολογικά το έδαφος για τους διαδόχους του, χωρίς όμως να παραδίδει τα ηνία.

Το αφήγημα της μεταβίβασης και ο οθωμανικός μανδύας

Η αναφορά του σε μια στρατιά πιθανών αντικαταστατών δεν αποτελεί τυχαία ρητορική έξαρση. Είναι μια στοχευμένη κίνηση για να διασφαλίσει ότι το ιδεολογικό του οικοδόμημα θα επιβιώσει της φυσικής ή πολιτικής του φθοράς.

Η συγκεκριμένη αποστροφή, συνοδευόμενη από την αναμενόμενη επίκληση στην «Ημέρα της Κρίσης», χτυπάει απευθείας στο θυμικό της συντηρητικής και θρησκευόμενης βάσης του. Παράλληλα, ο Ερντογάν φροντίζει να διευρύνει τον ρόλο του γεωγραφικά και ιστορικά. Εντάσσοντας τον εαυτό του ως θεματοφύλακα των μουσουλμάνων, από την Παλαιστίνη και τη Συρία μέχρι το Αρακάν και την Αφρική, επιχειρεί να αφήσει μια κληρονομιά που ξεπερνά τα στενά σύνορα του τουρκικού κράτους.

Βουτιά στο πετρέλαιο μετά τον διάπλου κινεζικών τάνκερ από το Ορμούζ

Αυτή η ρητορική λειτουργεί ως διπλή ασπίδα. Αφενός εμπεδώνει το αφήγημα του παγκόσμιου ηγέτη, αφετέρου αποπροσανατολίζει από τη σκληρή πραγματικότητα του εσωτερικού. Όταν η καθημερινότητα του πολίτη συνθλίβεται από τον ανεξέλεγκτο πληθωρισμό, η ηγεσία στρέφει το βλέμμα στο υπερβατικό και το ιερό καθήκον.

Η ελεγχόμενη αμφισημία και οι αυλικοί της ενημέρωσης

Το επικοινωνιακό παιχνίδι και η στρατηγική της ελεγχόμενης έντασης αποκαλύφθηκαν πλήρως στον διάλογο που ακολούθησε με τους εκπροσώπους του Τύπου. Όταν ρωτήθηκε ευθέως εάν η φόρτιση της ομιλίας υποδήλωνε έναν πολιτικό αποχαιρετισμό ή μια πρώιμη προετοιμασία για τις κάλπες, ο Ερντογάν απέφυγε επιδέξια να δεσμευτεί, επιστρέφοντας ειρωνικά το ερώτημα: «Εσύ τι λες... Τι είναι ο αποχαιρετισμός;».

Σύγκρουση Τραμπ-Νετανιάχου για το Ιράν: «Θα κάνει ό,τι θέλω εγώ»

Η άμεση αναδίπλωση του δημοσιογράφου, ο οποίος έσπευσε άρον άρον να χαρακτηρίσει τον λόγο όχι ως έξοδο αλλά ως «ένα νέο ξεκίνημα», αποτυπώνει ανάγλυφα τον ασφυκτικό έλεγχο στο μιντιακό τοπίο της γείτονος. Στην Τουρκία του σήμερα, κανείς δεν τολμά να προεξοφλήσει το πολιτικό τέλος του προέδρου, εάν ο ίδιος δεν δώσει το ξεκάθαρο σύνθημα.

Ο Ερντογάν παίζει το χαρτί της αποχώρησης ως εργαλείο συσπείρωσης και ενδεχομένως ως προοίμιο για νέες συνταγματικές αλλαγές.

Είτε ετοιμάζει την έξοδο είτε προλειαίνει το έδαφος για την επόμενη παραμονή του, παραμένει ο απόλυτος ρυθμιστής του τουρκικού συστήματος, μετατρέποντας ακόμη και την υποθετική του απουσία σε όπλο απόλυτης πολιτικής κυριαρχίας.