Ένα αναλυτικό εγχειρίδιο για τη διαχείριση των οικονομικών επιπτώσεων που προκαλεί η κρίση στη Μέση Ανατολή προετοιμάζει η Κομισιόν, με στόχο να παρουσιαστεί στην άτυπη Σύνοδο Κορυφής που θα πραγματοποιηθεί στην Κύπρο στις 13 Μαΐου.

Σύμφωνα με πληροφορίες του ERTnews, το προσχέδιο του λεγόμενου «playbook» αποσκοπεί κυρίως στον περιορισμό των πιέσεων στις τιμές των καυσίμων και στην ενίσχυση της ετοιμότητας της Ευρωπαϊκής Ένωσης απέναντι σε ανάλογες κρίσεις στο μέλλον.

Στοχευμένες παρεμβάσεις χωρίς θεαματικά μέτρα

Το σχέδιο περιλαμβάνει μια σειρά παρεμβάσεων που εκτείνονται από επιδόματα έως ειδικά εργαλεία στήριξης για τη βιομηχανία. Ωστόσο, δεν εισάγει ριζοσπαστικές πρωτοβουλίες, αλλά κινείται σε μια συγκρατημένη, τεχνοκρατική κατεύθυνση, δίνοντας έμφαση στον καλύτερο συντονισμό πολιτικών, την προστασία των καταναλωτών και την επιτάχυνση της ενεργειακής μετάβασης.

Η στρατηγική βασίζεται κυρίως στην αξιοποίηση υφιστάμενων εργαλείων και χρηματοδοτικών μηχανισμών, χωρίς τη δημιουργία νέων μεγάλων δομών.

Παράλληλα, η Κομισιόν επισημαίνει ότι πρόκειται για τη δεύτερη σοβαρή ενεργειακή δοκιμασία μετά τον πόλεμο της Ρωσίας κατά της Ουκρανίας. Η Ευρώπη εξακολουθεί να εξαρτάται σε σημαντικό βαθμό από εισαγόμενα ορυκτά καύσιμα, με τις εισαγωγές ενέργειας να φτάνουν το 2025 τα 336,7 δισ. ευρώ, ενώ η νέα κρίση έχει ήδη επιβαρύνει το κόστος κατά 22 δισ. ευρώ.

Οι πέντε βασικοί άξονες δράσης

Το προσχέδιο οργανώνεται γύρω από πέντε κύριους πυλώνες:

• Ενίσχυση του συντονισμού μεταξύ κρατών-μελών
• Προστασία καταναλωτών και βιομηχανίας
• Εξοικονόμηση και υποκατάσταση ορυκτών καυσίμων
• Αναβάθμιση του ενεργειακού συστήματος
• Κινητοποίηση επενδύσεων

Ιδιαίτερη σημασία δίνεται στην αποφυγή ενός σεναρίου όπου όλα τα κράτη-μέλη θα προχωρήσουν ταυτόχρονα σε πλήρωση των αποθηκών φυσικού αερίου, κάτι που θα μπορούσε να οδηγήσει σε νέα άνοδο τιμών. Αντί αυτού, προτείνεται στενή παρακολούθηση των αγορών και ευελιξία στους στόχους αποθήκευσης έως και 10%, με δυνατότητα πρόσθετης προσαρμογής έως 5% αν οι συνθήκες το απαιτήσουν.

Μέτρα στήριξης για νοικοκυριά και επιχειρήσεις

Η Κομισιόν καλεί τα κράτη-μέλη να αξιοποιήσουν πλήρως τα υφιστάμενα εργαλεία προστασίας των πολιτών, προτείνοντας:

• Στοχευμένα εισοδηματικά επιδόματα
• Ενεργειακά κουπόνια για ευάλωτα νοικοκυριά
• Κοινωνικά τιμολόγια
• Μειώσεις φόρων στην ηλεκτρική ενέργεια
• Μείωση ΦΠΑ σε επενδύσεις καθαρής ενέργειας

Οι παρεμβάσεις αυτές καλύπτουν τεχνολογίες όπως αντλίες θερμότητας, φωτοβολταϊκά σε στέγες, ηλιακούς θερμοσίφωνες και μικρές μπαταρίες.

Παράλληλα, προβλέπονται ειδικά μέτρα για τις μικρομεσαίες επιχειρήσεις και τις ενεργοβόρες βιομηχανίες, καθώς και η δημιουργία ενός Προσωρινού Πλαισίου κρατικών ενισχύσεων για τους κλάδους που πλήττονται περισσότερο.

Έμφαση στην εξοικονόμηση και τις εναλλακτικές μορφές ενέργειας

Στο σχέδιο επανέρχονται και τα μέτρα εξοικονόμησης ενέργειας που είχαν εφαρμοστεί το 2022, με έμφαση σε παρεμβάσεις άμεσης απόδοσης σε κτίρια, βιομηχανία και μεταφορές.

Μεταξύ άλλων, προωθείται:

• Η αντικατάσταση λεβήτων πετρελαίου και αερίου με αντλίες θερμότητας
• Η στροφή σε γεωθερμική ενέργεια και ηλιοθερμία

Την ίδια στιγμή, αναγνωρίζεται ότι η ανάπτυξη της αγοράς υδρογόνου κινείται πιο αργά από το αναμενόμενο, με την Κομισιόν να προαναγγέλλει νέα μέτρα ενίσχυσης στον τομέα αυτό.

Επιτάχυνση ενεργειακής μετάβασης και θεσμικές παρεμβάσεις

Ιδιαίτερη βαρύτητα δίνεται στην επιτάχυνση της ανάπτυξης των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας, της αποθήκευσης και των διασυνδέσεων, μέσω βελτίωσης του ρυθμιστικού πλαισίου.

Στο πλαίσιο αυτό:

• Αναμένεται ένα Σχέδιο Δράσης για τον Εξηλεκτρισμό εντός του δεύτερου τριμήνου του 2026
• Θα εξεταστεί η επανενεργοποίηση παλαιών μονάδων παραγωγής (repowering) για άμεση ενίσχυση της καθαρής ισχύος

Σε νομοθετικό επίπεδο, ετοιμάζονται παρεμβάσεις για τις χρεώσεις δικτύου και τη φορολογία ενέργειας, με στόχο τη μείωση του μη ενεργειακού κόστους στους λογαριασμούς.

Το κρίσιμο ζήτημα της χρηματοδότησης

Η Κομισιόν υπογραμμίζει ότι η ενεργειακή μετάβαση απαιτεί επενδύσεις ύψους 660 δισ. ευρώ ετησίως έως το 2030, γεγονός που καθιστά απαραίτητη τη συμμετοχή ιδιωτικών κεφαλαίων πέραν των δημόσιων πόρων.

Παραμένουν διαθέσιμα σημαντικά κονδύλια, όπως:

• 184 δισ. ευρώ από τον Μηχανισμό Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας
• 38 δισ. ευρώ από τα Ταμεία Συνοχής

Ωστόσο, το βασικό ζητούμενο είναι η ταχύτητα υλοποίησης και η σωστή στόχευση των επενδύσεων.

Στο ίδιο πλαίσιο, σχεδιάζεται για το 2026 μια Σύνοδος για τις Επενδύσεις στην Καθαρή Ενέργεια, με τη συμμετοχή θεσμικών επενδυτών, βιομηχανίας και δημόσιων χρηματοδοτικών φορέων, με στόχο την περαιτέρω κινητοποίηση κεφαλαίων.