Εντοπίστηκε πίνακας που είχε κλαπεί από τους ναζί από Εβραίο συλλέκτη έργων τέχνης κατά τη διάρκεια του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου, στο σπίτι απογόνων διαβόητου Ολλανδού συνεργάτη των SS, σύμφωνα με τα όσα αποκάλυψε γνωστός ερευνητής έργων τέχνης.
Πρόκειται για το έργο «Portrait of a Young Girl» («Πορτρέτο Νεαρής Κοπέλας») του Ολλανδού ζωγράφου Τουν Κέλντερ, το οποίο, σύμφωνα με τον ντετέκτιβ έργων τέχνης Άρθουρ Μπραντ, βρισκόταν επί δεκαετίες στο σπίτι της οικογένειας του Χέντρικ Σέιφαρντ. Ο πίνακας ανήκε αρχικά στον Εβραίο έμπορο τέχνης Ζακ Γκούντστικερ, ο οποίος σκοτώθηκε το 1940 ενώ προσπαθούσε να διαφύγει από τη ναζιστική εισβολή στην Ολλανδία, αφήνοντας πίσω του μια συλλογή με περισσότερους από 1.000 πίνακες.
Ο απόγονος του συνεργάτη των SS αισθάνθηκε «αηδία» για το έργο
Η υπόθεση ήρθε στο φως όταν ένας άνδρας επικοινώνησε με τον Μπραντ και του αποκάλυψε ότι είναι απόγονος του Σέιφαρντ και ότι αισθάνθηκε «αηδία» όταν έμαθε πως η οικογένειά του διατηρούσε το έργο για τόσα χρόνια...
Ο Χέντρικ Σέιφαρντ ήταν Ολλανδός στρατηγός που διοικούσε μονάδα εθελοντών των Waffen-SS στο ανατολικό μέτωπο, προτού δολοφονηθεί από μέλη της αντίστασης το 1943. Λίγο αφότου ανακάλυψε τη συγγένειά του με τον συνεργάτη των Ναζί, ο άνδρας φέρεται να ρώτησε τη γιαγιά του για την προέλευση του πίνακα. Σύμφωνα με όσα δήλωσε, εκείνη του απάντησε ότι το έργο είχε αγοραστεί κατά τη διάρκεια του πολέμου και ότι επρόκειτο για «λεηλατημένη εβραϊκή τέχνη, κλεμμένη από τον Γκούντστικερ. Δεν μπορεί να πουληθεί. Μην το πεις σε κανέναν».
Η οικογένεια, η οποία άλλαξε επίθετο μετά το τέλος του πολέμου, παραδέχθηκε ότι είχε στην κατοχή της τον πίνακα, αρνήθηκε όμως ότι γνώριζε την πραγματική του προέλευση, σύμφωνα με δήλωση που έκανε σε ολλανδικά μέσα ενημέρωσης. Αφού έμαθε την ιστορία του έργου, ο απόγονος της οικογένειας επικοινώνησε με τον Μπραντ μέσω μεσολαβητή, θεωρώντας ότι ο μόνος τρόπος να επιστραφεί ο πίνακας ήταν να δημοσιοποιηθεί η υπόθεση.
«Ντρέπομαι. Ο πίνακας πρέπει να επιστραφεί στους κληρονόμους του Γκούντστικερ», δήλωσε ο ίδιος στην ολλανδική εφημερίδα De Telegraaf. Στην ίδια εφημερίδα, η γιαγιά του ανέφερε: «Τον είχα λάβει από τη μητέρα μου. Τώρα καταλαβαίνω ότι οι κληρονόμοι του Γκούντστικερ θέλουν πίσω τον πίνακα. Δεν το γνώριζα».
Μετά την ενημέρωσή του για την ύπαρξη του έργου, ο Άρθουρ Μπραντ ξεκίνησε δική του έρευνα. Διαπίστωσε ότι στο πίσω μέρος του πίνακα υπήρχε ετικέτα, ενώ στο πλαίσιο ήταν χαραγμένος ο αριθμός 92. Στη συνέχεια αναζήτησε τα αρχεία δημοπρασίας του 1940, κατά την οποία είχε πουληθεί μεγάλο μέρος της λεηλατημένης συλλογής του Γκούντστικερ, και εντόπισε καταχώριση με τον αριθμό 92 για έργο με τίτλο «Portrait of a Young Girl» του Τουν Κέλντερ.
Μια από τις ισχυρότερες προσωπικότητες του ναζιστικού καθεστώτος πίσω από τον πίνακα
Ο Μπραντ εκτιμά ότι ο πίνακας είχε αρπαχθεί από τον Χέρμαν Γκέρινγκ, μία από τις ισχυρότερες προσωπικότητες του ναζιστικού καθεστώτος, όταν ο Γκούντστικερ διέφυγε στη Βρετανία το 1940. Στη συνέχεια, σύμφωνα με την έρευνα, το έργο αγοράστηκε σε δημοπρασία από τον Σέιφαρντ και πέρασε αργότερα στους απογόνους του. Ο ντεντέκτιβ επικοινώνησε επίσης με τους δικηγόρους των κληρονόμων του Γκούντστικερ, οι οποίοι επιβεβαίωσαν ότι ο συλλέκτης είχε στην κατοχή του έξι έργα του Τουν Κέλντερ και ότι αυτά είχαν συμπεριληφθεί στη δημοπρασία του 1940.
Μιλώντας στο BBC, ο ερευνητής χαρακτήρισε την ανακάλυψη «συγκλονιστική», σημειώνοντας ότι πρόκειται για «την πιο παράξενη υπόθεση ολόκληρης της καριέρας» του. «Έχω ανακτήσει και άλλες φορές έργα τέχνης που λεηλατήθηκαν από τους Ναζί, ακόμη και από το Λούβρο, τη βασιλική συλλογή της Ολλανδίας και πολλά μουσεία», είπε. «Όμως το να ανακαλύπτεις έναν πίνακα από τη διάσημη συλλογή Γκούντστικερ στην κατοχή των απογόνων ενός διαβόητου στρατηγού των ολλανδικών Waffen-SS ξεπερνά τα πάντα».
Πρόσθεσε ακόμη ότι, αν και οι σημερινοί απόγονοι δεν φέρουν προσωπική ευθύνη για τα εγκλήματα του Σέιφαρντ, «είχαν επί δεκαετίες την ευκαιρία να κάνουν το σωστό και να επιστρέψουν τον πίνακα. Δεν το έκαναν».
Η υπόθεση θυμίζει παλαιότερη ανακάλυψη έργου από τη συλλογή Γκούντστικερ, όταν πίνακας Ιταλού ζωγράφου που είχε επίσης κλαπεί από τους Ναζί εμφανίστηκε στην ιστοσελίδα μεσιτικού γραφείου στην Αργεντινή. Σε φωτογραφία του ακινήτου, το έργο «Portrait of a Lady» του Τζουζέπε Γκισλάντι διακρινόταν κρεμασμένο πάνω από καναπέ σε κατοικία κοντά στο Μπουένος Άιρες, η οποία ανήκε παλαιότερα σε υψηλόβαθμο Ναζί που είχε διαφύγει στη Νότια Αμερική μετά τον πόλεμο. Η ανακάλυψη οδήγησε σε αστυνομική έφοδο στο σπίτι, ωστόσο ο πίνακας είχε εξαφανιστεί προτού φτάσουν οι αρχές.
