Κοσμογονία αλλαγών στο ΝΑΤΟ έρχεται με το "καλημέρα" της Συνόδου Κορυφής στην Τουρκία, αφού ο Γενικός Γραμματέας, Μαρκ Ρούτε, ανακοίνωσε ότι η Συμμαχία θα ξεκινήσει επίσημες διαπραγματεύσεις με τη σουηδική αμυντική εταιρεία Saab για την απόκτηση έως και δέκα αεροσκαφών επιτήρησης GlobalEy

Ρούτε:"Το ΝΑΤΟ αποσύρει τα αμερικανικά AWACS  αντικαθιστώντας τα με  τα  σουηδικά GlobalEy"

Αυτό θα έχει  ως αποτέλεσμα την απόσυρση του γερασμένου στόλο αεροσκαφών AWACS Boeing E-3A Sentry του ΝΑΤΟ , παραδίδοντας την βασική αεροπορική αποστολή επιτήρησης της συμμαχίας σε έναν μη αμερικανικό κατασκευαστή για πρώτη φορά από το 1988.

Η Αλβανία αγοράζει τουρκικά ρυμουλκούμενα οβιδοβόλα BORAN 105 χιλ

Το E-3A Sentry, εύκολα αναγνωρίσιμο από τον περιστρεφόμενο θόλο ραντάρ που είναι τοποθετημένος στην κορυφή της ατράκτου του, πετάει σε αποστολές επιτήρησης του ΝΑΤΟ από το 1982. Βασισμένο σε μια τροποποιημένη άτρακτο Boeing 707, το αεροσκάφος έχει παρακολουθήσει εχθρικά αεροσκάφη, έχει συντονίσει συμμαχικές αεροπορικές επιχειρήσεις και έχει βοηθήσει στην περιπολία της ανατολικής πλευράς του ΝΑΤΟ από την εισβολή της Ρωσίας στην Ουκρανία το 2022, όλα από έναν στόλο 14 αεροσκαφών που σταθμεύουν στην αεροπορική βάση του ΝΑΤΟ, Geilenkirchen, στη Γερμανία.

Το ΝΑΤΟ  σκεπτόμενο την αντικατάστασή του αρχικά επέλεξε το E-7A Wedgetail της Boeing για την εργασία το 2023, ένα σχέδιο που κατέρρευσε αφού η Πολεμική Αεροπορία των ΗΠΑ απέσυρε τη δική της παραγγελία Wedgetail το 2025 υπέρ των μεγαλύτερων επενδύσεων στην επιτήρηση μέσω δορυφόρου.

Με τον μεγαλύτερο υποψήφιο πελάτη της να αποχωρεί, οι σύμμαχοι του ΝΑΤΟ εγκατέλειψαν την αγορά των έξι αεροσκαφών Wedgetail, υποστηρίζοντας ότι το πρόγραμμα είχε χάσει την οικονομική και στρατηγική του βάση, και η συμμαχία άνοιξε ξανά τον ανταγωνισμό για να βρει έναν αντικαταστάτη.

Αυτή η ανατροπή άνοιξε τον δρόμο για την GlobalEye, και η χρονική στιγμή έχει το δικό της πολιτικό βάρος

Το πολιτικό βάρος της στροφής του ΝΑΤΟ στα GlobalEye-Χαρακτηριστικά  τους

Η ανακοίνωση έρχεται καθώς ο Πρόεδρος Ντόναλντ Τραμπ έχει επανειλημμένα πιέσει τα μέλη του ΝΑΤΟ να αγοράσουν αμυντικό εξοπλισμό αμερικανικής κατασκευής και έχει επιπλήξει τους Ευρωπαίους συμμάχους για την εξάρτησή τους από τις εγγυήσεις ασφαλείας των ΗΠΑ, καθιστώντας την επιλογή ενός σουηδικού αεροσκάφους έναντι ενός αμερικανικού ένα αξιοσημείωτο σημάδι για το πού θέλουν να πάνε τα χρήματά τους ορισμένα από τα μέλη του ΝΑΤΟ.

Το ίδιο το GlobalEye είναι κατασκευασμένο για να κάνει περισσότερα από όσα θα μπορούσε ποτέ το E-3A από μία μόνο άτρακτο.

Το αεροσκάφος συνδυάζει το ραντάρ εκτεταμένης εμβέλειας Erieye της Saab, ένα σύστημα ενσωματωμένο σε ένα φέρινγκ σε σχήμα κορυφογραμμής που εκτείνεται κατά μήκος της κορυφής της ατράκτου αντί για έναν περιστρεφόμενο θόλο, με μια σειρά από πρόσθετους αισθητήρες και ένα σύστημα διοίκησης και ελέγχου ικανό να κατευθύνει ταυτόχρονα επιχειρήσεις στον αέρα, τη θάλασσα και την ξηρά.

Όλα αυτά βρίσκονται σε ένα Bombardier Global 6500, ένα πλαίσιο επαγγελματικού τζετ που είναι μικρότερο, φθηνότερο στη λειτουργία και ευκολότερο στη συντήρηση από το μετατρεπόμενο πλαίσιο του E-3A, ενώ παράλληλα προσφέρει αντοχή σε εύρος 11 έως 13 ωρών και εμβέλεια που υπερβαίνει τα 11.000 χλμ. (6.835 μίλια).

Η σειρά ραντάρ έχει σχεδιαστεί για να εντοπίζει αεροσκάφη χαμηλής παρατηρησιμότητας και stealth, drones και βαλλιστικούς και υπερηχητικούς πυραύλους, ακόμη και όταν ο ουρανός είναι γεμάτος με άλλες επιστροφές ραντάρ ή ένας αντίπαλος παρεμποδίζει ενεργά το σήμα, ένα κενό δυνατοτήτων που έχει γίνει ολοένα και πιο επείγον καθώς η Ρωσία και άλλοι στρατοί "φέρνουν" πιο προηγμένες πυραυλικές απειλές κατά μήκος των συνόρων του ΝΑΤΟ.

Οι δηλώσεις της Saab- Χώρες εξαγωγής του GlobalEye

«Είμαστε  περήφανοι που υποστηρίζουμε το ΝΑΤΟ στην επόμενης γενιάς δυνατότητα AEW&C», δήλωσε ο Micael Johansson, Πρόεδρος και Διευθύνων Σύμβουλος της Saab. «Είμαστε βέβαιοι ότι η GlobalEye είναι η σωστή επιλογή για τη Συμμαχία, προσφέροντας αποδεδειγμένη ικανότητα, προσαρμοστικότητα και μακροπρόθεσμο επιχειρησιακό πλεονέκτημα. Η σημερινή ανακοίνωση σαφώς τοποθετεί την GlobalEye ως την κορυφαία παγκοσμίως λύση για προηγμένη αεροπορική έγκαιρη προειδοποίηση και έλεγχο. Προσβλέπουμε στα επόμενα βήματα στις διαπραγματεύσεις.»

Το αεροσκάφος GlobalEye βρίσκεται σε επιχειρησιακή υπηρεσία από το 2018 με τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα, τα οποία ήταν ο πελάτης εκτόξευσης του τύπου, και η Saab έκτοτε έχει δημιουργήσει ένα αυξανόμενο βιβλίο παραγγελιών μεταξύ των μελών και των εταίρων του ΝΑΤΟ.

Η Σουηδία έχει παραγγείλει τρία αεροσκάφη GlobalEye για την δική της αεροπορία, η Γαλλία υπέγραψε σύμβαση τον Δεκέμβριο του 2025 για δύο αεροσκάφη με δυνατότητα προαίρεσης για δύο ακόμη, και ο Καναδάς ανακοίνωσε τον Μάιο του 2026 ότι επέλεξε την GlobalEye αντί του Wedgetail της Boeing και μιας ανταγωνιστικής προσφοράς από την L3Harris για έναν στόλο έξι αεροσκαφών αξίας άνω των 3,6 δισεκατομμυρίων δολαρίων, με σχέδια να κατασκευάσει περίπου το ένα τρίτο της μελλοντικής παραγωγής της GlobalEye εντός του Καναδά μέσω της υπάρχουσας παραγωγικής βάσης της Bombardier στο Κεμπέκ και το Οντάριο.

Μια παραγγελία έως και δέκα αεροσκαφών από το ΝΑΤΟ θα γινόταν η μεγαλύτερη μεμονωμένη πώληση της πλατφόρμας από τη Saab μέχρι σήμερα, με αναφερόμενο κόστος μονάδας περίπου 590 εκατομμύρια δολάρια ανά αεροσκάφος, ανεβάζοντας τη συνολική αξία μιας συμφωνίας με το ΝΑΤΟ πάνω από 5,4 δισεκατομμύρια δολάρια πριν ληφθούν υπόψη η εκπαίδευση, τα ανταλλακτικά ή οι μακροπρόθεσμες συμβάσεις συντήρησης.

Αυτό που παραμένει άλυτο είναι ακριβώς πόσα αεροσκάφη θα δεσμευτεί τελικά να αγοράσει το ΝΑΤΟ, πότε θα ξεκινήσουν οι παραδόσεις και πόσο γρήγορα μπορεί η συμμαχία να αποσύρει τον στόλο E-3A μόλις υπογραφεί η σύμβαση.

Το ΝΑΤΟ έχει προηγουμένως δηλώσει ότι το Geilenkirchen θα παραμείνει ο επιχειρησιακός κόμβος για οτιδήποτε αντικαταστήσει τον στόλο Sentry, και το ευρύτερο πρόγραμμα Allied Future Surveillance and Control της συμμαχίας αντιμετωπίζει την αγορά αεροσκαφών ως ένα κομμάτι μιας μεγαλύτερης αρχιτεκτονικής επιτήρησης και όχι ως μια απλή ανταλλαγή αεροπλάνου προς αεροπλάνο.

Δεδομένου του πόσο καιρό το E-3A έχει ήδη ξεπεράσει τις αρχικές προβλέψεις του για λειτουργία και του πώς η συμφωνία Wedgetail κατέρρευσε μόνο μετά από χρόνια σχεδιασμού, οι αξιωματούχοι του ΝΑΤΟ πιθανότατα θα αντιμετωπίσουν πιέσεις να προχωρήσουν τις διαπραγματεύσεις για το GlobalEye ταχύτερα από τη διαδικασία που προηγήθηκε, έστω και μόνο επειδή ένας γερασμένος στόλος επιτήρησης δεν γίνεται νεότερος όσο οι συμβάσεις παραμένουν ανυπογράφητες.