Η περιοχή των δυτικών Βαλκανίων βρίσκεται για άλλη μια φορά στο επίκεντρο ενός σκληρού γεωπολιτικού ανταγωνισμού. Η ευρωπαϊκή προοπτική των κρατών της περιοχής είχε ουσιαστικά βαλτώσει πολύ πριν από τη ρωσική εισβολή στην Ουκρανία. Η περίφημη «κόπωση της διεύρυνσης», η οποία ακολούθησε την ένταξη της Κροατίας στην Ευρωπαϊκή Ένωση το 2013, δημιούργησε ένα επικίνδυνο στρατηγικό κενό. Η Ελλάδα, ως το παλαιότερο κράτος-μέλος της ΕΕ και του ΝΑΤΟ στην περιοχή, καλείται να διαχειριστεί αυτή τη ρευστότητα προασπίζοντας τα εθνικά της συμφέροντα.

Η γεωπολιτική σκακιέρα και η διείσδυση των τρίτων δυνάμεων

Η καθυστέρηση της ευρωπαϊκής ολοκλήρωσης των Βαλκανίων δεν έμεινε ανεκμετάλλευτη. Σύμφωνα και με ανάλυση του κ. Τζανετάκου, η στασιμότητα επέτρεψε την ισχυρή διείσδυση τρίτων δυνάμεων, οι οποίες βρήκαν πρόσφορο έδαφος για να εδραιώσουν την παρουσία τους. Η Ρωσία διατηρεί παραδοσιακά ισχυρά ερείσματα, χρησιμοποιώντας ως βασικούς μοχλούς πίεσης την ενεργειακή εξάρτηση και τους ιστορικούς ή θρησκευτικούς δεσμούς, με χαρακτηριστικότερο παράδειγμα τη στενή σχέση της με τη Σερβία.

Από την άλλη πλευρά, η Κίνα προσεγγίζει την περιοχή με αμιγώς οικονομικούς όρους. Μέσω τεράστιων επενδύσεων σε υποδομές, το Πεκίνο διευρύνει συστηματικά το αποτύπωμά του. Παράλληλα, η Τουρκία δεν μένει αμέτοχη. Όπως επισημαίνεται στο σχετικό κείμενο, η Άγκυρα ασκεί μια συστηματική πολιτιστική και θρησκευτική διπλωματία, εργαλειοποιώντας κρατικούς οργανισμούς όπως η TIKA (Τουρκική Υπηρεσία Συνεργασίας και Συντονισμού) και η Diyanet (Διεύθυνση Θρησκευτικών Υποθέσεων) για να αυξήσει την επιρροή της στους μουσουλμανικούς πληθυσμούς των Βαλκανίων.

Ο στρατηγικός ρόλος της Αθήνας και το αγκάθι της Σερβίας

Σε αυτό το εξαιρετικά σύνθετο περιβάλλον, η θέση της Ελλάδας είναι κομβική αλλά και απαιτητική. Ο συντάκτης προειδοποιεί ξεκάθαρα για τον κίνδυνο η ευρωπαϊκή πρωτοβουλία να αποδειχθεί τελικά «too little – too late» (πολύ λίγη και πολύ αργοπορημένη). Το διακύβευμα δεν αφορά μόνο τα βόρεια σύνορα της Ελλάδας, αλλά τη συνολική αρχιτεκτονική ασφαλείας ολόκληρης της Ευρώπης. Ειδική μνεία κάνει στην περίπτωση της Σερβίας, η οποία αποτελεί έναν ιδιαίτερα δύσκολο κρίκο. Η άρνηση του Βελιγραδίου να εναρμονιστεί πλήρως με την ευρωπαϊκή εξωτερική πολιτική και το άλυτο ζήτημα του Κοσόβου περιπλέκουν δραματικά την ενταξιακή πορεία της χώρας.

Η σταθεροποίηση της γειτονιάς μας περνά αναπόφευκτα μέσα από την ουσιαστική ενσωμάτωση των βαλκανικών κρατών στους ευρωατλαντικούς θεσμούς. Οποιαδήποτε άλλη εξέλιξη απλώς θα συντηρήσει μια επικίνδυνη εστία αστάθειας ακριβώς δίπλα μας.