Η αρχιτεκτονική της ευρωπαϊκής ασφάλειας εισέρχεται σε μια νέα φάση, με την Ελλάδα να διαδραματίζει πλέον πρωταγωνιστικό ρόλο. Η επίσημη προσχώρηση της χώρας μας στο ευρωπαϊκό χρηματοδοτικό πρόγραμμα SAFE (Security Action for Europe) επισφραγίστηκε και τυπικά, καθώς έπεσαν οι τελικές υπογραφές στη σχετική αμυντική συμφωνία. Την είδηση αυτή έφερε στο φως της δημοσιότητας ο Επίτροπος Άμυνας και Διαστήματος της Ευρωπαϊκής Ένωσης, Άντριους Κουμπίλιους, μέσω σχετικής του ανάρτησης στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης και συγκεκριμένα στην πλατφόρμα Χ.

Ο Ευρωπαίος αξιωματούχος έδωσε ιδιαίτερη βαρύτητα σε αυτό το γεγονός, χαρακτηρίζοντάς το ως ένα κομβικό ορόσημο για την εδραίωση της ασφάλειας σε ολόκληρη την ευρωπαϊκή επικράτεια. Σύμφωνα με τη δήλωσή του, η συγκεκριμένη σύμπραξη θα προσφέρει στην Ελλάδα τα απαραίτητα εφόδια και τους πόρους ώστε να αναβαθμίσει τις αμυντικές της ικανότητες στη γεωστρατηγική περιοχή της Μεσογείου. Αυτό θα επιτευχθεί μέσω στοχευμένων επενδύσεων σε τρεις κεντρικούς τομείς: στη στρατηγική επιτήρηση, στις ασφαλείς επικοινωνιακές υποδομές και στις τεχνολογίες αναχαίτισης και αντιμετώπισης μη επανδρωμένων αεροσκαφών (drones).

Η ελληνοπολωνική σύμπραξη στα μεγάλα ύψη

Η επικύρωση της συμφωνίας λειτουργεί ως καταλύτης για την άμεση προώθηση μιας σειράς από ελληνικά προγράμματα υψηλής τεχνολογίας, τα οποία έχουν ήδη κατατεθεί προς χρηματοδότηση. Συνολικά, η ελληνική πλευρά έχει υποβάλει έξι συγκεκριμένες προτάσεις, με πλέον ώριμη εξ αυτών την κοινή ελληνοπολωνική πρωτοβουλία που αφορά τη δημιουργία ενός σμήνους μικροδορυφόρων SAR (Synthetic Aperture Radar / Ραντάρ Συνθετικού Διαφράγματος). Το φιλόδοξο αυτό εγχείρημα περιλαμβάνει τον πλήρη σχεδιασμό, την κατασκευή και την επιχειρησιακή λειτουργία στρατιωτικών μικροδορυφόρων.

Το μεγάλο πλεονέκτημα της συγκεκριμένης τεχνολογίας είναι ότι επιτρέπει τη συνεχή και αδιάλειπτη παρακολούθηση της γήινης επιφάνειας 24 ώρες το εικοσιτετράωρο, χωρίς να επηρεάζεται από το σκοτάδι ή από δυσμενείς καιρικές συνθήκες. Οι εν λόγω δορυφόροι κατασκευάζονται με βάση αυστηρές προδιαγραφές υψηλών στρατιωτικών απαιτήσεων. Θα έχουν τη δυνατότητα να αποστέλλουν λήψεις εξαιρετικά υψηλής ευκρίνειας, με τη διακριτική ικανότητα της εικόνας να φτάνει μέχρι τα 25 εκατοστά.

Η προσθήκη αυτή στο οπλοστάσιο των ελληνικών Ενόπλων Δυνάμεων θεωρείται ανεκτίμητης αξίας, καθώς προσφέρει δυνατότητες επιτήρησης που μέχρι σήμερα διέθεταν αποκλειστικά οι ισχυρότερες στρατιωτικές δυνάμεις του πλανήτη. Πέρα όμως από την καθαρά αμυντική τους χρήση, τα δεδομένα και οι πληροφορίες που θα συλλέγονται από το διάστημα θα αξιοποιούνται παράλληλα και από την Πολιτική Προστασία, με στόχο την έγκαιρη πρόγνωση, παρακολούθηση και διαχείριση έντονων φυσικών καταστροφών, όπως είναι οι μεγάλες δασικές πυρκαγιές και οι καταστροφικές πλημμύρες.

Εντατικοποίηση επαφών και βιομηχανική συνεργασία

Η υλοποίηση του δορυφορικού προγράμματος βασίζεται στην ισχυρή πολιτική βούληση που επιδεικνύουν τόσο η Αθήνα όσο και η Βαρσοβία για την εμβάθυνση των μεταξύ τους σχέσεων. Βάσει του στρατηγικού σχεδιασμού, Ελλάδα και Πολωνία συμμετέχουν στο έργο με καθεστώς απόλυτης ισοτιμίας, πράγμα που σημαίνει ότι μοιράζονται ισορροπημένα τόσο το κόστος της αρχικής ανάπτυξης όσο και τα έξοδα λειτουργίας των δορυφόρων.

Το τελευταίο χρονικό διάστημα οι διμερείς επαφές έχουν γίνει ιδιαίτερα πυκνές σε πολιτικό αλλά και σε βιομηχανικό επίπεδο. Στο πλαίσιο αυτό, πολωνικές επιχειρηματικές αποστολές επισκέφθηκαν την ελληνική πρωτεύουσα προκειμένου να πραγματοποιήσουν απευθείας συνομιλίες με εγχώριες εταιρείες που δραστηριοποιούνται στον αμυντικό κλάδο. Παράλληλα, το έδαφος για τη διεύρυνση της συνεργασίας προετοίμασαν οι Υφυπουργοί Άμυνας των δύο κρατών, Θανάσης Δαβάκης και Πάβελ Ζαλέβσκι, οι οποίοι συμφώνησαν να επεκτείνουν τις κοινές δράσεις στους τομείς της αμυντικής καινοτομίας και των νέων εξοπλιστικών προγραμμάτων.

Θωράκιση έναντι απειλών drone και δίκτυα επικοινωνιών

Στο επίκεντρο του ελληνικού σχεδιασμού βρίσκεται επίσης η αντιμετώπιση των μη επανδρωμένων αεροσκαφών, μια ανάγκη που κρίνεται απολύτως επιτακτική με βάση τα δεδομένα των σύγχρονων πολεμικών αναμετρήσεων. Μέσω της χρηματοδότησης του SAFE, δρομολογείται η τεχνολογική αναβάθμιση των εγχώριων συστημάτων αντι-drone «Κένταυρος» και «Υπερίων», τα οποία αποτελούν καινοτόμα προϊόντα της Ελληνικής Αεροπορικής Βιομηχανίας (ΕΑΒ). Τα συστήματα αυτά ευθυγραμμίζονται με τη γενικότερη ευρωπαϊκή στρατηγική για την ανάπτυξη αποτελεσματικών τεχνολογιών C-UAS (Counter-Unmanned Aircraft Systems).

Αξίζει να σημειωθεί ότι στην ελληνική πρόταση συμμετέχουν ως εταίροι η Κύπρος και η Βουλγαρία, γεγονός που προσδίδει στο όλο εγχείρημα μια έντονη διάσταση περιφερειακής συνεργασίας. Την ίδια στιγμή, σε τροχιά υλοποίησης εισέρχεται και ένα κοινό πρόγραμμα μεταξύ Ελλάδας, Κύπρου και Νορβηγίας, το οποίο αφορά τη δημιουργία και ανάπτυξη ενός σύγχρονου επικοινωνιακού δορυφόρου.

Η συνολική δέσμη των ελληνικών προτάσεων στο πρόγραμμα SAFE συμπληρώνεται από επιμέρους εξειδικευμένα έργα. Αυτά περιλαμβάνουν την ανάπτυξη κρυπτοσυσκευών νέας γενιάς, συστημάτων για ασφαλείς ασύρματες επικοινωνίες, καθώς και μη επανδρωμένων οχημάτων πολλαπλών χρήσεων, τα οποία αναμένεται να προσφέρουν νέες και διευρυμένες επιχειρησιακές δυνατότητες στις Ένοπλες Δυνάμεις της χώρας. Για την έναρξη και την ομαλή εξέλιξη αυτού του εθνικού πλάνου, η Ελλάδα έχει ήδη καταφέρει να εξασφαλίσει αρχική προχρηματοδότηση που ανέρχεται στο ποσό των 118 εκατομμυρίων ευρώ. Όσον αφορά το χρονοδιάγραμμα, προβλέπεται ότι το σύνολο των εγκεκριμένων έργων θα πρέπει να έχει ολοκληρωθεί πλήρως μέχρι τις 31 Δεκεμβρίου 2030.

Η γεωστρατηγική αναβάθμιση της χώρας

Σε κυβερνητικά κλιμάκια αλλά και στους κύκλους της στρατιωτικής ηγεσίας, η υπογραφή της συμφωνίας SAFE αποτιμάται ως μια από τις πιο καθοριστικές και στρατηγικές κινήσεις των τελευταίων ετών. Θεωρείται το όχημα για την ουσιαστική και βαθιά ενσωμάτωση της Ελλάδας στις δομές της νέας ευρωπαϊκής αμυντικής πολιτικής.

Η σύγχρονη αποτροπή βασίζεται πλέον σε συγκεκριμένους πυλώνες: στη στρατηγική επιτήρηση, στις θωρακισμένες επικοινωνίες, στις προηγμένες δορυφορικές εφαρμογές και στα συστήματα αντιμετώπισης drones. Μέσω του προγράμματος αυτού, η Αθήνα αποκτά πρόσβαση στα κατάλληλα τεχνολογικά εργαλεία για να ενισχύσει την αποτρεπτική της ισχύ και να εδραιώσει έναν ηγετικό, σταθεροποιητικό ρόλο στη νοτιοανατολική πτέρυγα της Ευρωπαϊκής Ένωσης.

Η ταυτότητα, οι πόροι και η φιλοσοφία του SAFE

Το SAFE (Security Action for Europe) αποτελεί το πιο πρόσφατο και σύγχρονο χρηματοδοτικό εργαλείο της Ευρωπαϊκής Ένωσης στον τομέα της ασφάλειας. Δημιουργήθηκε στο πλαίσιο της ευρύτερης ευρωπαϊκής στρατηγικής «ReArm Europe», με ξεκάθαρο στόχο την ενδυνάμωση της ευρωπαϊκής άμυνας και την τόνωση της εγχώριας αμυντικής βιομηχανίας των κρατών-μελών. Το οικονομικό μέγεθος του προγράμματος είναι τεράστιο, καθώς προβλέπει τη διάθεση οικονομικών πόρων που μπορούν να αγγίξουν συνολικά τα 150 δισεκατομμύρια ευρώ, τα οποία θα διοχετευθούν μέσω ευνοϊκών δανείων.

Η βασική φιλοσοφία πίσω από το SAFE είναι η προώθηση της κοινής ανάπτυξης και της συντονισμένης προμήθειας αμυντικών συστημάτων από τουλάχιστον δύο ή περισσότερα κράτη-μέλη. Με αυτόν τον τρόπο επιτυγχάνεται σημαντική μείωση του κόστους παραγωγής, ενώ παράλληλα αυξάνεται η διαλειτουργικότητα μεταξύ των διαφορετικών ευρωπαϊκών στρατευμάτων.

Για την ελληνική πλευρά, η συμμετοχή αυτή ανοίγει έναν νέο ορίζοντα για τη χρηματοδότηση εξαιρετικά κρίσιμων εξοπλιστικών και τεχνολογικών υποδομών. Μέσα από αυτή τη μακροπρόθεσμη στρατηγική, η Ελλάδα δεν στοχεύει απλώς στη στεγανή θωράκιση των εθνικών και ευρωπαϊκών της συνόρων, αλλά επιδιώκει την συνολική αναβάθμιση της θέσης της εντός του ευρωπαϊκού αμυντικού οικοσυστήματος, μετατρεπόμενη σταδιακά από απλό αγοραστή σε παραγωγό και εξαγωγέα τεχνολογίας αιχμής.