Στα 18 της χρόνια, σε μια χώρα, όπως το Αφανιστάν, όπου τα κορίτσια δεν μπορούν πλέον να φοιτήσουν στο γυμνάσιο και οι γυναίκες αντιμετωπίζουν ολοένα περισσότερους περιορισμούς, αποφάσισε να διεκδικήσει κάτι που θεωρεί αυτονόητο: να φύγει από έναν γάμο στον οποίο, όπως καταγγέλλει, υπέστη επί μήνες βία και ξυλοδαρμούς.
Καλυμμένη από την κορυφή μέχρι τα νύχια, με πέπλο στο πρόσωπο και γυαλιά ηλίου, η νεαρή γυναίκα στάθηκε απέναντι σε έναν πρώην διοικητή των Ταλιμπάν, ο οποίος σήμερα κατέχει θέση κυβερνήτη στο βόρειο Αφγανιστάν.
Δεν υποχώρησε όταν εκείνος προσπάθησε να την πείσει να παραμείνει στον γάμο της.« Αν μπορούσαμε να ζήσουμε μαζί, δεν θα ήμουν εδώ. Έχω πάρει την απόφασή μου».
Ο κυβερνήτης Αμπντουλάχ Σαρχάντι προσπαθεί να την πείσει να παραμείνει στον γάμο της. Της ζητά να σκεφτεί ποιος θα την παντρευτεί αν χωρίσει και την προειδοποιεί ότι θα πρέπει να κάνει πολλές υποχωρήσεις.
Η νεαρή γυναίκα δεν υποχωρεί. «Κύριε κυβερνήτη, η τιμή και η αξιοπρέπειά μου έχουν ήδη πληγεί», του απαντά.
Αφού προσπάθησε να την πείσει να αποσύρει τη διαδικασία διαζυγίου, ο κυβερνήτης λέει ότι οι γυναίκες είναι «άμυαλες» και «στερούνται νοημοσύνης». Οι άνδρες αξιωματούχοι, σωματοφύλακες και διευθυντές γύρω του ανταποκρίνονται στα σχόλιά του με γέλια.
Το περιστατικό, το οποίο κατέγραψε το BBC έπειτα από πολυετή έρευνα και επαφές με στελέχη των Ταλιμπάν, αποτυπώνει με χαρακτηριστικό τρόπο τη θέση των γυναικών στο Αφγανιστάν, πέντε χρόνια μετά την επιστροφή των Ταλιμπάν στην εξουσία.
Η γυναίκα, την οποία το BBC αποκαλεί «Τούμπα» για να προστατεύσει την ταυτότητά της, προσπαθεί να φύγει από έναν γάμο στον οποίο, όπως καταγγέλλει, έχει υποστεί επανειλημμένα βία.
Η υπόθεσή της, όμως, δεν είναι απλή.
Η δύσκολη διαδικασία του διαζυγίου
Με βάση τους κανόνες που εφαρμόζουν οι Ταλιμπάν στο πλαίσιο της δικής τους ερμηνείας της Σαρία, μια γυναίκα που ζητά διαζύγιο από τον σύζυγό της μπορεί να χρειαστεί να επιστρέψει μέρος ή ακόμη και ολόκληρη την προίκα που είχε καταβληθεί κατά τον γάμο.
Στην περίπτωση της Τούμπα, ο σύζυγός της ζητά ένα ποσό τετραπλάσιο από εκείνο που είχε δώσει για τον γάμο. Η οικογένεια της 18χρονης αρνείται να το καταβάλει.
Ο Σαρχάντι προτείνει να της παραχωρηθεί ξεχωριστό δωμάτιο στο σπίτι και δηλώνει ότι οι αρχές θα προειδοποιήσουν τον σύζυγό της να μην τη χτυπά. Αν συνεχίσει να ασκεί βία εναντίον της, λέει, μπορεί να οδηγηθεί στη φυλακή.
Η απάντηση δεν ικανοποιεί την οικογένεια.
Ο πατέρας της Τούμπα δηλώνει αργότερα στο BBC ότι θα προσφύγουν στη δικαιοσύνη για να ζητήσουν το διαζύγιο, αν και γνωρίζει ότι για μια γυναίκα είναι εξαιρετικά δύσκολο να πάρει διαζύγιο χωρίς τη συναίνεση του συζύγου της στο δικαστικό σύστημα των Ταλιμπάν.
Ο κυβερνήτης που ήταν κρατούμενος στο Γκουαντάναμο
Ο Αμπντουλάχ Σαρχάντι δεν είναι ένα τυχαίο στέλεχος των Ταλιμπάν. Κατά την πρώτη περίοδο διακυβέρνησης του κινήματος, τη δεκαετία του 1990, ήταν στρατιωτικός διοικητής. Μετά την ανατροπή των Ταλιμπάν από τις αμερικανικές και συμμαχικές δυνάμεις στα τέλη του 2001, ήταν μεταξύ των μαχητών που παραδόθηκαν.
Αργότερα κρατήθηκε για αρκετά χρόνια στη φυλακή του Γκουαντάναμο στην Κούβα, προτού απελευθερωθεί.
Όταν οι Ταλιμπάν επέστρεψαν στην εξουσία το 2021, ο Σαρχάντι ανέλαβε κυβερνητική θέση. Υπηρέτησε ως κυβερνήτης σε επαρχίες του Αφγανιστάν και αργότερα ανέλαβε στρατιωτικά καθήκοντα.
Παρά τις αλλαγές που έχουν γίνει στη χώρα, οι απόψεις του για το παρελθόν των Ταλιμπάν παραμένουν σε μεγάλο βαθμό ίδιες.
Όταν το BBC τον ρωτά για την καταστροφή των αρχαίων αγαλμάτων του Βούδα στο Μπαμιάν, που είχε προκαλέσει διεθνή κατακραυγή το 2001, δεν αποφεύγει τελικά την απάντηση. «Τα κατέστρεψα με τα ίδια μου τα χέρια», λέει.
Δεν δείχνει να μετανιώνει για την πράξη. Υποστηρίζει ότι όσα έκαναν και συνεχίζουν να κάνουν οι Ταλιμπάν είναι σύμφωνα με τις θρησκευτικές τους πεποιθήσεις.
Από τις επιθέσεις στην εξουσία
Στην Καμπούλ, το BBC συναντά και ένα ακόμη υψηλόβαθμο στέλεχος των Ταλιμπάν, τον Χαμπιμπουλάχ Μπαντρ.
Ο Μπαντρ μετακινείται στην πρωτεύουσα με θωρακισμένο όχημα. Κατά τη διάρκεια της προηγούμενης περιόδου του πολέμου, ήταν υπεύθυνος για τις επιχειρήσεις βομβιστών αυτοκτονίας στην Καμπούλ, όπως ο ίδιος παραδέχεται.
«Γνωρίζαμε πολύ καλά όλους τους δρόμους και κάθε γωνιά της Καμπούλ», λέει.
Οι επιθέσεις των Ταλιμπάν είχαν προκαλέσει τον θάνατο χιλιάδων ανθρώπων, μεταξύ των οποίων και πολλών αμάχων.
Ο Μπαντρ αποφεύγει να μιλήσει λεπτομερώς για τις επιχειρήσεις στις οποίες συμμετείχε. Όταν ερωτάται για τις απώλειες αμάχων, υποστηρίζει ότι οι Ταλιμπάν στόχευαν αμερικανικές στρατιωτικές φάλαγγες και ότι προειδοποιούσαν τους πολίτες να μένουν μακριά από τις ξένες βάσεις.
Σε ερωτήσεις για συγκεκριμένες επιθέσεις σε κατοικημένες περιοχές, ωστόσο, δεν απαντά.
«Θέλω να ανοίξουν ξανά τα σχολεία των κοριτσιών»
Σε μια συγκέντρωση τοπικών αξιωματούχων, ο Μπαντρ δέχεται επαίνους για τη δράση του κατά τη διάρκεια του πολέμου.
Κάποια στιγμή, όμως, ένας άνδρας που βρίσκεται στην αίθουσα παίρνει το μικρόφωνο και κάνει μια διαφορετική τοποθέτηση. «Αν τα σχολεία και η εκπαίδευση ήταν ανοιχτά για όλους, θα ήταν μια μεγάλη επιτυχία για το Αφγανιστάν», λέει.
Ακολουθεί σιωπή. Το μικρόφωνο απομακρύνεται γρήγορα από μπροστά του. Αργότερα, ο ίδιος εξηγεί στο BBC ότι ήθελε να ζητήσει την επαναλειτουργία των σχολείων για τα κορίτσια.
«Η απόκτηση γνώσης είναι υποχρέωση τόσο για τους άνδρες όσο και για τις γυναίκες στο Ισλάμ», λέει.
Οι γυναίκες στο Αφγανιστάν
Πέντε χρόνια μετά την επιστροφή των Ταλιμπάν, οι γυναίκες έχουν αποκλειστεί από πολλές θέσεις εργασίας, ενώ η πρόσβασή τους στην εκπαίδευση έχει περιοριστεί δραματικά.
Δεν μπορούν να φοιτήσουν στο πανεπιστήμιο και τα κορίτσια δεν μπορούν να συνεχίσουν τη φοίτησή τους μετά το δημοτικό. Παράλληλα, έχουν επιβληθεί περιορισμοί στις μετακινήσεις τους και στην πρόσβασή τους σε δημόσιους χώρους.
Γυναίκες που μίλησαν στο BBC περιγράφουν την απογοήτευση και την αγωνία τους. Κάποιες λένε ότι εγκατέλειψαν τα σχέδιά τους για σπουδές και εργασία, ενώ άλλες αναφέρουν φίλες τους που συνελήφθησαν επειδή συμμετείχαν σε διαδηλώσεις.
Ανάλογη πίεση δέχονται και οι δημοσιογράφοι. Αρκετοί από όσους μίλησαν στο BBC ανέφεραν ότι έχουν κληθεί από τις υπηρεσίες πληροφοριών των Ταλιμπάν για ανάκριση.
Ο εκπρόσωπος της κυβέρνησης, Ζαμπιχουλάχ Μουτζαχίντ, υποστηρίζει ότι τα δικαιώματα των γυναικών και η ελευθερία της έκφρασης πρέπει να εφαρμόζονται σύμφωνα με τη Σαρία.
Για την εκπαίδευση των γυναικών λέει ότι το ζήτημα παραμένει «υπό συζήτηση» και ότι χρειάζεται λύση βασισμένη στη Σαρία.
Φτώχεια και οικονομική κρίση
Την ίδια ώρα, η οικονομική κατάσταση παραμένει δύσκολη.
Σε φτωχές περιοχές της χώρας, οι κάτοικοι ζητούν βασικές υποδομές, όπως νερό, δρόμους και ιατρικές υπηρεσίες. Η ανεργία και η φτώχεια εξακολουθούν να επηρεάζουν μεγάλο μέρος του πληθυσμού.
Οι Ταλιμπάν υποστηρίζουν ότι προσπαθούν να αντιμετωπίσουν τα προβλήματα, όμως αρκετοί Αφγανοί θεωρούν ότι οι ίδιοι οι περιορισμοί του καθεστώτος επιδεινώνουν την κατάσταση.
«Οι γυναίκες δεν μπορούν να αποδεχθούν αυτή την κατάσταση», λέει στο BBC η Χούντα, μία από τις γυναίκες που συμμετείχαν στις διαδηλώσεις μετά την επιστροφή των Ταλιμπάν.
«Μπορούν να αυξήσουν ακόμη περισσότερο τους περιορισμούς, αλλά αυτό δεν θα συνεχιστεί για πάντα».
Για την ίδια, ένας από τους βασικούς λόγους για τους οποίους οι Ταλιμπάν περιορίζουν τις γυναίκες είναι ο φόβος τους απέναντι στις μορφωμένες γυναίκες.
Και η ιστορία της 18χρονης Τούμπα δείχνει πόσο δύσκολο παραμένει ακόμη και ένα από τα πιο προσωπικά δικαιώματα: η απόφαση μιας γυναίκας να φύγει από έναν γάμο στον οποίο, όπως καταγγέλλει, υφίσταται βία.
Σε μια χώρα όπου οι γυναίκες έχουν ελάχιστα περιθώρια να διεκδικήσουν τα δικαιώματά τους, εκείνη επέλεξε να μιλήσει.
«Έχω πάρει την απόφασή μου».
